ناصر الدين شاه قاجار
8
روزنامه خاطرات ناصر الدين شاه ( در سفر سوم فرنگستان ) ( فارسى )
اوست ، اين سلسله خاطرات در دو جلد در سازمان اسناد ملى ايران موجود است كه خود نام « كتابچه » يا « روزنامه » بر آن نهاده است . اما يادداشتهاى مربوط به سفر سوم را در هر فصل به خط خود آغاز مىكرده چند سطرى مىنوشته آنگاه به تقرير خاطرات مىپرداخته و منشيان خوشنويس متعدد او ، باسواد و كمسواد نوبت به نوبت تقريرات او را تحرير مىكردهاند . خودش با خط خود منظره جالبى را از نحوه تحرير خاطرات در آغاز همين « كتابچه » يا همين « روزنامه » كه در دست خواننده گرامى است ارائه داده است : « امشب كه شب 14 شهر رجب [ 1306 ] است يكساعت و چيزى بالا از شب رفته است و سه روز به عيد نوروز يعنى تحويل حمل مانده است و اواخر حوت است . در اطاق تالار برليان اين كتابچه را به دست گرفته شروع كرديم ، انشاء اللّه تعالى به خواست خدا و توجه ائمهء هدى اين روزنامه هم در نهايت خوبى و خرمى به سلامتى دوستان و محبان و خودمان به انجام مىرسانيم . باشى قلمدان نگاهداشته است - اكبرى لاله - امين خلوت كتابچه روزنامه كهنه در دست و مستعد نوشتن اين كتابچه - اعتماد السلطنه روزنامه فرنگى در دست منتظر خواندن و ميرزا محمد خان براى او لاله نگاهداشتن - مجد الدوله ، ابو الحسن خان ، مردك ، محمد على خان ، محمد حسن ميرزا ، اديب ، جوجه ، كريمخان ، آقا دائى ، تقى خان آب در دست ايستاده » . نويسندگان مهمترين نويسندگان يا صحيحتر محررين اين خاطرات نخست امين خلوت بوده كه قسمت عمده سفرنامه را تحرير كرده است . امين خلوت سعى داشته است خط مخدوم خود را تقليد كند و شبيه ناصر الدين شاه بنويسد اما خط او در عين شباهت زيباتر از خط شاه است و خواندن آن نيز آسانتر است . محرر ديگر ناصر الملك بوده است كه قسمت عمده آخر كتاب به خط او است در ميان اين دو محرر عمده محررين ديگر عبارتند از خود شاه كه هربار بيش از چند سطر يا حد اكثر يكى دو صفحه تحرير نمىكرده است بعد